Domheid als methode

Lezing over de Morosofie in Oostende op 1/08 is uitverkocht: http://theateraanzee.be/nl/programma/detail/inleiding-tot-de-morosofie

Op 12 maart verschijnt Domheid als methode:

Vrouwe Wereld is van voren de beminnelijkheid zelve, maar van achteren verneukt ze je, getuige een anonieme prent uit de zeventiende eeuw. In dit essay poog ik met behulp van historische en literaire voorbeelden te tonen hoe de wereld ons naait.

In het eerste deel beschrijf ik de manieren waarop de maatschappij een methodische domheid hanteert om zijn burgers onder de duim te houden. Door middel van ontgroeningen, ongeschreven regels en vrijetijdsgeweld worden we vernederd, gemangeld, afgestompt. De overheidsslogan ‘de maatschappij ben jij’ maakt duidelijk dat we uiteindelijk onszelf dwarszitten, dat is de domheid.

In het tweede deel vraag ik me af hoe de burger zich uit die dwangbuis kan bevrijden. Klassieke ideologiekritiek en kunstenaarsprotest staan machteloos. Misschien kunnen we een voorbeeld nemen aan de goddelijke tricksters, de wijze dwazen en de dwaze wijzen die de domheid onderuit halen door haar te imiteren en in zichzelf ten val brengen. Domheid is een vorm van zelfdestructie; maar de trickster weet die kern te verkeren in een kracht, de vis stulta. Hij doet een stapje terug om het ‘systeem’ pootje te haken, ‘minder om meer te bereiken’.

Laten we Vrouw Wereld daarom beurtelings tegemoet treden met een vroom gelaat omringd met bepoedere lokken of een door slangen omkringeld mombakkes. Domheid valt alleen met domheid te bestrijden.

Misschien moeten we in reactie op het Handorakel, kunst van de voorzichtigheid van Baltasar Gracián een kunst van de roekeloosheid ontwikkelen.

In de winkel: De draagbare Encyclopedie van de Domheid, Em. Querido uitgevers; 308 pagina’s, 19,99 euro. Inmiddels zijn de eerste duizend exemplaren verkocht.DD.1000

‘Een fascinerende, komische en soms hartverwarmende verzameling kennis. […] Door zijn enthousiasmerende manier van schrijven ben je geneigd Van Boxsel al gelijk te geven voor hij het verdiend heeft. […] Matthijs van Boxsel beleeft genot aan al de “nutteloze eruditie” in zijn Encyclopedie van de Domheid. De paradox is dat al die eruditie helemaal geen nutteloze uitwerking heeft. Het is zelfs alsof je greep hebt gekregen op alles.’ Carel Peeters in Vrij Nederland, januari 2016 Zie:  https://www.vn.nl/de-kip-zonder-kop-als-bron-van-de-beschaving/

‘Duizelingwekkend is het aantal in deze compilatie beschreven “domdaden”. Naadloos gaan eruditie en ironie in elkaar over.’ Elsbeth Etty in NRC-Handelsblad, januari 2016 http://www.nrc.nl/handelsblad/2016/01/23/domheid-bepaalt-de-mens-1579586

‘Draaglijk, ondraaglijk, maar in ieder geval monumentaal en encyclopedisch. Lees het!’ Ludo Diels in Chapeau, mei 2016

‘De domheid mag zo langzamerhand het levenswerk van van Boxsel heten en zijn De draagbare encyclopedie van de domheid verhoudt zich tot de geplande zevendelige reeks (naast de topografie staan kerk, sport, seks, economie en esthetiek nog op de agenda) zoals David Hume`s A Treatise Of Human Nature zich verhoudt tot An Enquiry Concerning Human Understanding. De kerngedachten van het ene worden gebald en helder weergegeven in het andere, maar de veelvraat kiest voor het uitvoerigere werk. Al was het maar vanuit het idee dat meer ook altijd tot een beter begrip leidt (en zo opnieuw de stelling van van Boxsel bevestigt). Wie wenst, kan nog steeds de eerdere delen van de Encyclopedie van de domheid mits enig speuren vinden (de delen in eigen beheer schreeuwen om een herdruk) en daarnaast hopen op een publicatie van de geplande delen. In afwachting daarvan is deze draagbare domheid een aangename compagnon, die u al dan niet wijzer maken zal.’  Jurgen Boel op Enola, januari 2017 : http://www.enola.be/meer/boeken/27787:matthijs-van-boxsel–de-draagbare-encyclopedie-van-de-domheid

12513840_1208287115852577_8845042713233504539_o

* Er is een nieuwe vertaling vande  Roemruchte daden en opvattingen van Doctor Faustroll, patafysicus verschenen (vertaling Liesbeth van Nes, voorwoord Matthijs van Boxsel), onder auspiciën van de NAP.

* De Internationale PEN conferentie in Bled (Slovenië, 11-14 mei) zal draaien om de sSloveniëtelling ‘Domheid is de motor van onze cultuur’. (Vertaling: Dušanka Zabukovec)

De domheid manifesteert zich op ieder gebied, bij elk mens, te allen tijde. Ieder onderzoek naar de domheid krijgt zodoende als vanzelf iets encyclopedisch. Matthijs van Boxsel heeft er zijn levenswerk van gemaakt alle facetten van de domheid in kaart te brengen. In De Encyclopedie van de Domheid doet hij verslag van studies naar het verschijnsel, het woord en de theorie van de domheid.

Het boek is inmiddels in zeventien landen vertaald.

Boeken.vertaling.IMG_0276.w

Matthijs van Boxsel (1957) studeerde (cum laude) af op de domheid aan de Universiteit van Amsterdam (‘Domheid is nu eenmaal jouw sterkste kant.’ Gerhard Kurz). In de jaren tachtig verschenen drie delen van De Encyclopedie van de Domheid, die stormachtig werden onthaald door de pers. De boekjes waren al snel uitverkocht. Daarna was het lange tijd stil. Van Boxsel werkte in die periode aan een definitieve theorie van de domheid. Om de ideeën voor zijn nieuwe boek uit te proberen, gaf hij meer dan honderd lezingen in het hele land voor literaire verenigingen, managers, scholieren, huisartsen enzovoort. Ook verzorgde hij een Cursus Domheid aan de Rietveld Academie in Amsterdam, aan de Rijksuniversiteit Groningen en aan de ENSA in Bourges. De resultaten zijn overal merkbaar.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

In zijn stoomcursussen toont Matthijs van Boxsel op feestelijke wijze dat domheid de motor vormt van onze beschaving. Geen mens is intelligent genoeg om zijn eigen domheid te begrijpen. En als u dan toch faalt, faal dan op het hoogst mogelijke niveau. Maak van domheid ook uw sterkste kant!

***

Het uitgangspunt. Domheid is het handelen tegen beter weten in. Anders dan dieren die een instinct tot zelfbehoud bezitten, is de mens in staat zichzelf en zijn soort op het spel te zetten omwille van een waanidee over ras, natie of geloof.

Om niet aan zijn domheid ten onder te gaan, werd de mens gedwongen zijn intelligentie te ontwikkelen. Cultuur is het tijd- en plaatsgebonden product van een reeks min of meer mislukte pogingen greep te krijgen op de zelfdestructieve gekte die van alle landen en tijden is. Domheid is wat de mensen gemeen hebben, zij verschillen in de manieren waarop ze er greep op pogen te krijgen.

Alle strategieën om de domheid te beheersen vormen bij elkaar onze beschaving. Maar intelligentie biedt nog geen garantie voor zelfbehoud, integendeel. Intelligentie kan domheid zelfs kracht bijzetten. Domme mensen zijn vaak gevaarlijk omdat ze intelligent zijn, en hoe intelligenter ze zijn, des te rampzaliger hun domdaad.

De levensbedreigende domheid valt niet uit te roeien zonder ook de mens uit te roeien; dat zou een domheid in het kwadraat zijn. De enige uitweg is het permanent verzinnen van nieuwe strategieën om de domheid het hoofd te bieden. Domheid is zo bezien de motor van onze beschaving.

http://www.filosofie.nl/nl/content/38625/geen-mens-is-intelligent-genoeg-om-zijn-eigen-domheid-te-begrijpen.html                        Interview met Maarten Meester

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *